Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi yıllarca üç ayrı kulvarda ilerledi: SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı. 2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile bu yapıların tek çatı altında toplanacağı ifade edildi ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kuruldu. Ama aradan geçen yıllar gösterdi ki, tabela birleşti; sistemler tam olarak birleşmedi.

Özellikle memurlar açısından 1 Ekim 2008 tarihi bir kırılma noktası oldu. Bu tarihten önce göreve başlayanlar 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi kalırken, sonrasında göreve başlayanlar 5510 sayılı Kanun kapsamına alındı. Böylece aynı kurumda, aynı odada, aynı işi yapan iki memur için iki farklı emeklilik rejimi oluştu.

Ve sorun tam da burada başladı.

Aynı Hizmet, Farklı Emeklilik

5434’e tabi memurun emekli aylığı; aylık, taban aylık, kıdem aylığı ve ek gösterge gibi unsurlar üzerinden hesaplanıyor. Yani memurun görevdeyken aldığı maaşa daha yakın bir sistem söz konusu.

5510’a tabi memurda ise hesaplama “ortalama aylık kazanç” üzerinden yapılıyor. SGK’nın belirlediği katsayılar ve güncelleme oranları devreye giriyor. Ancak burada kritik bir problem var: Memurun çalışırken aldığı gelirin önemli bir bölümü prime esas kazanca dahil edilmiyor.

Sonuç? Emeklilik hesabında dikkate alınan kazanç, fiili maaşın oldukça altında kalıyor.

Aylık Bağlama Oranı: Farkın Büyüdüğü Yer

5434’e tabi bir memur için 25 yıl hizmet karşılığı aylık bağlama oranı %75’tir. Her ek yıl için %1 artış sağlanır. 30 yıl çalışan bir memur %80 oranına ulaşır.

5510’a tabi memurda ise 25 yıl için oran %50’dir. Her ek yıl için %2 artış uygulanır. 30 yıl hizmette oran %60’a çıkar.

Kağıt üzerinde küçük gibi görünen bu fark, maaş hesabında ciddi sonuçlar doğuruyor.

Örneğin 30 yıl hizmeti olan ve 40.000 TL matrah üzerinden hesaplanan bir memur düşünelim:

•5434’e tabi memur: 40.000 x %80 = 32.000 TL

•5510’a tabi memur: 40.000 x %60 = 24.000 TL

“Daha Çok Çalış, Farkı Kapat” Mümkün mü?

Sıkça dile getirilen bir argüman var: “5510’da her yıl için %2 artış var, daha fazla çalışarak fark kapanır.”

Gerçek tablo farklı.

5434’e tabi memur 35 yıl çalıştığında aylık bağlama oranı %85’e çıkıyor.

5510’a tabi memur ise 35 yılda %70’e ulaşabiliyor.

Aradaki fark yine %15. Yani daha uzun çalışma, eşitlik sağlamıyor.

Özetle sorun tek bir parametreden değil, sistemin bütününden kaynaklanıyor.

Sosyal Devlet İlkesi Nerede?

Bugün aynı kurumda çalışan iki memur düşünelim. Aynı unvanda, aynı sorumlulukla, aynı performans beklentisiyle görev yapıyorlar. Ancak emeklilik geldiğinde biri daha yüksek aylık alırken diğeri ciddi bir gelir kaybıyla karşı karşıya kalıyor.

Bu tablo, sadece mali bir hesaplama meselesi değildir. Bu tablo, çalışma barışını ve sosyal devlet ilkesini ilgilendiren bir meseledir.

Emeklilik, insanın çalışma hayatının sonunda güvende olma duygusudur. Eğer genç memurlar gelecekte ciddi bir gelir kaybı yaşayacağını öngörüyorsa, sistemde bir adaletsizlik algısı oluşur.

Çözüm Nedir?

Ortada iki temel seçenek var:

1.Tüm memurlar için eşit bir emeklilik rejimi oluşturulmalı.

2.5510 sisteminde aylık bağlama oranları ve prime esas kazanç yapısı memur lehine yeniden düzenlenmeli.

Prime esas kazanç, maaşın tamamını kapsamalı. Aylık bağlama oranı, makul bir seviyeye çıkarılmalı. Aksi halde 2008 sonrası göreve başlayan memurlar için emeklilik, ciddi bir gelir kaybı anlamına gelmeye devam edecek.

Son Söz

5510 sayılı Kanun, sistemi tek çatı altında toplama amacıyla çıkarıldı. Ancak uygulamada memurlar arasında iki farklı emeklilik rejimi yarattı.

Aynı işi yapan memurların farklı emekli olması kabul edilebilir değildir.

Sosyal güvenlik reformu adı altında ortaya çıkan bu eşitsizlik giderilmedikçe, konu gündemde kalmaya devam edecektir. Çünkü mesele sadece bugünün maaşı değil; yarının güvencesidir.

Saygılarımla;